Wat kost een kunstwerk van een Belgische kunstenaar?

01Er bestaat geen tarieflijst, en dat is normaal

Niemand publiceert een officieel tarief voor een origineel kunstwerk. Geen prijs per vierkante meter, geen tabel per techniek, geen instelling die zegt wat een doek waard is. Een schilderij is geen product uit een fabriek: het is één stuk, één keer gemaakt, door één persoon.

Precies dat maakt het ongemakkelijk wanneer je je eerste werk koopt. Je weet niet of je te veel betaalt, en je durft het niet te vragen. Nochtans lees je een kunstprijs perfect, zodra je weet wat erin zit.

• Wat in de prijs zit en je ziet: werkuren, een doek, verf, een spieraam, een atelier dat verwarmd moet worden.
• Wat in de prijs zit en je vergeet: de jaren die deze persoon nodig had om zo te leren schilderen. Die reken je niet per uur aan.
• Wat in de prijs zit en niets met het werk te maken heeft: het deel dat de verkoopplek neemt. Dat is vaak het grootste stuk, en net daar spreekt niemand over.

Een lage prijs is op zich geen koopje, en een hoge prijs garandeert niets. Je bekijkt beide met dezelfde blik: wat koop ik, en bij wie.

02Wat een prijs doet stijgen of dalen

Vier dingen keren altijd terug. Zodra je ze kent, zijn twee heel verschillende prijzen niet langer onbegrijpelijk.

• Het formaat. Dat is de eerste reflex van het vak: veel kunstenaars vertrekken van de oppervlakte, zodat twee formaten elkaar niet tegenspreken in hun eigen catalogus. Een groot doek kost meer, en het kost ook meer om te maken.
• De techniek. Olieverf vraagt weken droogtijd tussen de lagen. Een aquarel maak je in één sessie, maar ze vergeeft geen enkele fout, en mislukt werk schilder je niet over. De tijd is niet dezelfde, de prijs dus ook niet.
• Uniek stuk of oplage. Een schilderij bestaat in één exemplaar. Een ets of een genummerde print bestaat in meerdere, en kost logischerwijs minder. Dat is normaal - maar het moet zwart op wit staan, met het aantal exemplaren erbij.
• Het parcours van de kunstenaar. Tentoonstellingen, regelmatige verkoop, een handschrift dat je meteen herkent: daar betaal je voor, net als in elk vak. Wie begint, verkoopt goedkoper - en dat is net het goede moment om te kopen.

Wat de prijs niet bepaalt: de lijst, die er bijna altijd nog bij komt, en de tijd die jij nodig had om dit werk te vinden.

03Hoe een kunstenaar zijn prijs bepaalt

Drie manieren van rekenen gaan al lang rond onder kunstenaars. Geen enkele is een officiële regel, geen enkele instelling publiceert ze: het zijn gebruiken uit het vak, en ze dienen vooral om samenhangend te blijven van het ene doek tot het andere.

• Via de kostprijs: het materiaal, plus de werkuren aan een uurtarief dat de kunstenaar zelf vastlegt, plus een deel voor het atelier. Dat is de eerlijkste methode om te beginnen, en de moeilijkste om vol te houden - ze geeft bijna altijd een hogere prijs dan verwacht.
• Via de oppervlakte: een bedrag per vierkante centimeter, hetzelfde voor een hele reeks. Twee formaten geven dan twee prijzen die onderling kloppen.
• Via een coëfficiënt: de kunstenaar telt hoogte en breedte in centimeter op en vermenigvuldigt met een eigen coëfficiënt, in het begin vaak tussen 2 en 5. Dat is de meest verspreide atelierpraktijk, en geen enkele federatie publiceert ze. Cultuurloket, het publieke aanspreekpunt van de sector in België, leert een heel andere berekening: de gewerkte tijd plus de kostprijs van het materiaal, met een marge.
• Wat dat concreet geeft: een doek van 60 × 80 cm komt dan tussen 280 en 700 € uit. Een richtpunt, geen regel - het komt van wat kunstenaars over hun prijzen zeggen, niet uit een studie. Een gevestigde kunstenaar zit daar ruim boven.

In België is Cultuurloket het echte publieke ijkpunt, het aanspreekpunt voor wie in de cultuursector werkt. Het biedt kunstenaars zo’n stappenplan aan - en het geeft net geen prijzen. Het geeft een methode. Dat is het beste bewijs dat er geen tarieflijst bestaat.

Vraag je een kunstenaar hoe hij zijn prijs bepaald heeft, dan antwoordt hij. Dat is geen afdingen, dat is nieuwsgierigheid - en het antwoord leert je vaak meer over het werk dan het kaartje ernaast.

04Hetzelfde schilderij kost niet overal hetzelfde

Dit is het stuk dat niemand duidelijk zegt, en net dit weegt het zwaarst door in het cijfer dat je leest.

• In een galerie: Cultuurloket schrijft het zwart op wit - van een werk dat via een galerie verkocht wordt, gaat vaak de helft van de prijs naar de kunstenaar en de andere helft naar de galerie. Dat is geen misbruik: het is de prijs van een plek in de stad, van een ophanging, van een verzekering en van een adressenboek.
• Op een onlineplatform: de commissie gaat van 6,5 % bij Etsy tot 40 % bij Saatchi Art, en verschillende platformen publiceren hun tarief nergens. Sommige rekenen bovendien een maandabonnement aan, ook in maanden zonder verkoop.
• Rechtstreeks bij de kunstenaar: tussen jullie twee wordt niets afgehouden. Dat is de enige plek waar de gevraagde prijs ook de ontvangen prijs is.

Dat wil niet zeggen dat een galerie duur is voor niets - ze doet een echt vak, en ze doet het goed. Het wil zeggen dat je een prijs alleen vergelijkt bij gelijke plek: hetzelfde doek, op twee verschillende plaatsen, heeft geen enkele reden om hetzelfde cijfer te dragen.

Dat is de keuze die arvel gemaakt heeft: er wordt geen commissie afgehouden op het werk van de kunstenaar - de prijs die hij toont, is de prijs die hij krijgt. arvel verdient aan de andere kant, binnen de prijs die de klant ziet, zonder verrassingskosten op het laatste scherm. En het werk wordt persoonlijk overhandigd, dus er is geen transport dat in de prijs verrekend moet worden.

arvel is nog niet open. Op de site kan je vandaag je plaats op de wachtlijst nemen, meer niet. We schrijven het liever dan het je te laten raden.

05Wat er nog bij de getoonde prijs komt

• Het transport. Een groot doek reist slecht: verpakking, verzending, verzekering. Vraag wie betaalt, en wat er gebeurt als het beschadigd aankomt. Persoonlijk afhalen maakt die vraag overbodig.
• De lijst. Die zit bijna nooit in de prijs. Op een doek op spieraam is ze niet verplicht; op papier of bij een aquarel bijna wel.
• De betaalkosten. Tussen 1,5 en 3 % van het bedrag, plus ongeveer 0,25 € per keer. In België rekent Bancontact een vast bedrag aan, ongeacht de som. Jij betaalt ze niet rechtstreeks, maar ze belanden altijd ergens in de prijs.
• De btw. Afhankelijk van het statuut van de verkoper is ze inbegrepen, komt ze erbij, of is ze niet van toepassing. Dat is een fiscale regel: geval per geval na te kijken bij de FOD Financiën, en te laten opschrijven op het verkoopdocument.

Koop je op afstand bij een professionele verkoper, dan heb je in België 14 dagen herroepingsrecht (FOD Economie). Tussen particulieren geldt dat recht niet - veel mensen denken het omgekeerde. Na te kijken vóór je betaalt, door te zien bij wie je koopt.

06Weten of een prijs klopt, heel concreet

• Bekijk het ander werk van dezelfde kunstenaar. Dragen twee doeken van hetzelfde formaat heel verschillende prijzen zonder uitleg, dan is er een vraag te stellen.
• Vraag of het een uniek stuk is of een oplage, en hoeveel exemplaren er bestaan. Het antwoord moet meteen komen.
• Vraag wat geleverd wordt: het doek alleen, het spieraam, de lijst, een certificaat, een factuur. Wat niet gezegd wordt, zit er niet bij.
• Vergelijk bij gelijke plek: een galerieprijs draagt het deel van de galerie, een atelierprijs niet. Maar verwacht daarom geen halve prijs in het atelier - veel kunstenaars houden overal dezelfde prijs aan, om de galerie die hen verdedigt niet te ondergraven.
• Vergelijk met andere kunstenaars, niet alleen met deze. Het is de stap die Cultuurloket aan de kunstenaars zelf aanraadt: kijken wat anderen vragen voor vergelijkbaar werk. Ze werkt evengoed omgekeerd, wanneer jij de koper bent.
• En tot slot: heb je zin om er tien jaar lang elke dag naar te kijken? Dat is de enige vraag waarover niet te onderhandelen valt.

Een origineel werk is geen belegging, en niemand die ernstig is belooft je dat het in waarde stijgt. Wat je koopt, is een stuk dat maar één keer bestaat, gemaakt door iemand wiens hand je kan schudden. Voor een muur is dat al heel veel.